Emisje FLAG w SBTi — dlaczego firmy spożywcze i rolnicze nie mogą ich pominąć?
Emisje FLAG w SBTi
Dla wielu przedsiębiorstw przemysłowych strategia dekarbonizacji kojarzy się głównie z energią elektryczną, gazem ziemnym, paliwami, flotą i efektywnością energetyczną. W sektorze spożywczym to jednak tylko część obrazu. W firmach związanych z produkcją żywności, rolnictwem, hodowlą, przetwórstwem mięsa, nabiału, zbóż, olejów czy pasz dominująca część śladu węglowego może znajdować się poza zakładem produkcyjnym – w łańcuchu dostaw surowców rolnych.
Właśnie dlatego w standardach SBTi pojawia się pojęcie FLAG, czyli Forest, Land and Agriculture. Obejmuje ono emisje i pochłanianie gazów cieplarnianych związane z lasami, gruntami i rolnictwem. Dla firm z sektorów intensywnie korzystających z gruntów nie jest to temat dodatkowy. To często centralny element strategii klimatycznej.
SBTi wskazuje, że podejście FLAG dotyczy sektorów land-intensive, w tym produkcji żywności, rolnictwa i leśnictwa. Ścieżki FLAG obejmują zarówno redukcje emisji, jak i pochłanianie w sektorze gruntów, a wśród głównych ścieżek towarowych wskazano m.in. wołowinę, wieprzowinę, nabiał, kukurydzę, soję, pszenicę, ryż, palmę olejową, drewno i włókno drzewne.
Czym są emisje FLAG?
Emisje FLAG to emisje związane z użytkowaniem gruntów, produkcją rolną i zmianą użytkowania gruntów. W praktyce mogą obejmować m.in.:
emisje metanu z fermentacji jelitowej u bydła, emisje z gospodarki obornikiem i gnojowicą, emisje podtlenku azotu z nawożenia, emisje związane z produkcją pasz, emisje wynikające z wylesiania lub przekształcania ekosystemów, emisje i pochłanianie dwutlenku węgla związane z glebami, biomasą i sposobem gospodarowania gruntami.
W odróżnieniu od klasycznych emisji energetycznych, emisje FLAG są silnie powiązane z tym, co firma kupuje, skąd pochodzi surowiec, jak został wyprodukowany i jakie praktyki stosują dostawcy.
Przykład:
Firma przetwórstwa mięsnego może mieć stosunkowo dobrze kontrolowane emisje z zakresu 1 i 2 — paliwa, ciepło, chłodnictwo, energia elektryczna — ale jej największe emisje mogą wynikać z zakupu żywca, wykorzystanych w łańcuchu dostaw pasz i innych produktów rolnych. W takim przypadku dekarbonizacja nie kończy się na zakładzie produkcyjnym. Musi objąć łańcuch dostaw.
Kogo dotyczą cele FLAG?
Cele FLAG dotyczą firm, które prowadzą działalność w sektorach związanych z rolnictwem, lasami i gruntami albo mają istotne emisje z takich aktywności w łańcuchu wartości. SBTi wskazuje m.in. następujące sektory jako objęte obowiązkiem wyznaczania celów FLAG: produkcja rolna, food production from animal sources, food and beverage processing, food and staples retailing, tobacco oraz forest and paper products.
W praktyce oznacza to, że cele FLAG są szczególnie istotne dla firm z branż takich jak:
produkcja mięsa i przetwórstwo mięsne,
mleczarstwo,
produkcja pasz,
przetwórstwo zbóż, produkcja olejów roślinnych,
przetwórstwo spożywcze,
handel żywnością,
produkcja papieru,
opakowań biogenicznych i wyrobów drzewnych.
Jeżeli firma działa w takim sektorze i przygotowuje cele SBTi, powinna sprawdzić, czy musi opracować osobny cel FLAG. Nie wystarczy wtedy standardowy cel dla zakresu 1, 2 i 3.
Dlaczego FLAG jest osobnym celem, a nie częścią zwykłego scope 3?
Jedna z najważniejszych zasad brzmi:
Cele FLAG są oddzielne od celów obejmujących energię i procesy przemysłowe.
SBTi wskazuje, że redukcje i pochłanianie w FLAG muszą być raportowane oddzielnie, a działania FLAG nie mogą być używane do realizacji celów energy/industry. Innymi słowy, firma nie może kompensować emisji przemysłowych przez wprowadzanie pochłaniania w sektorze gruntów.
To ma duże znaczenie praktyczne. Firma powinna rozdzielić inwentaryzację na:
energy/industry emissions — np. energia, paliwa, procesy przemysłowe, transport, zakupione usługi i materiały niezwiązane z rolnictwem;
FLAG emissions — np. żywiec, surowce rolne, pasze, soja, zboża, produkty zwierzęce, emisje z użytkowania gruntów i zmiany użytkowania gruntów.
Dopiero takie rozdzielenie pozwala poprawnie wyznaczyć cele, uniknąć podwójnego liczenia i właściwie przygotować zgłoszenie do SBTi.
Co oznacza LUC
i dlaczego jest tak ważny?
Jednym z kluczowych elementów emisji FLAG są emisje LUC, czyli Land Use Change — zmiana użytkowania gruntów. Chodzi o emisje powstające wtedy, gdy grunt zmienia swoją funkcję, np. las zostaje przekształcony w pole uprawne, pastwisko albo plantację.
W sektorze spożywczym emisje LUC pojawia się nie bezpośrednio w zakładzie produkcyjnym, lecz w łańcuchu dostaw. Dobrym przykładem są pasze, którymi karmione są zwierzęta hodowlane. Jeżeli pasza zawiera komponenty wysokiego ryzyka, np. soję z regionów związanych z deforestacją, emisje LUC mogą istotnie zwiększać ślad węglowy produktu.
W praktyce nie zawsze mamy pełną identyfikowalność do konkretnych działek. Nie oznacza to jednak, że temat można pominąć. Jeżeli brak jest danych pierwotnych, należy zastosować uzasadnione dane wtórne, jasno opisać źródła, metody i założenia oraz wskazać ograniczenia kalkulacji. Dla SBTi FLAG ważne jest, aby emisje LUC były rozpoznane i raportowane oddzielnie od pozostałych emisji FLAG.
Jak wygląda przygotowanie danych FLAG do SBTi?
SBTi Validation Portal wymaga osobnych elementów dla firm składających cele FLAG.
W wytycznych inicjatywy wskazano osobną sekcję „FLAG (setting FLAG targets)”, obejmującą m.in. odpowiedzi na pytania FLAG, accounting removals oraz potwierdzenie pozycji w zakresie no-deforestation, no-conversion i no-peat-burning.
To oznacza, że firma musi przygotować nie tylko ogólny ślad węglowy firmy, ale również uporządkowany zestaw danych FLAG. W szczególności istotne są:
towar, region pochodzenia, masa surowca, intensywność emisji, metodologia, emisje LUC, emisje land management CO₂, emisje land management non-CO₂, ewentualne removals oraz opis metodologii.
Jak traktować removals, czyli pochłanianie CO₂, w emisjach FLAG?
Removals, czyli pochłanianie CO₂ w sektorze gruntów, są jednym z najbardziej wrażliwych elementów FLAG. Nie powinny być traktowane jako prosta „ujemna emisja”, którą odejmuje się od wyniku bez dodatkowej dokumentacji.
SBTi wskazuje, że do accounting i celów FLAG można uwzględniać tylko removals spełniające kryteria GHG Protocol: ongoing storage, traceability, primary data, uncertainty management oraz reversals accounting. Jeżeli firma nie uwzględnia removals, musi przedstawić uzasadnienie i plan poprawy przyszłego accounting.
W praktyce oznacza to, że większość firm na początku powinna koncentrować się na rzetelnym policzeniu emisji FLAG i LUC, a removals traktować ostrożnie — szczególnie jeśli nie ma danych pierwotnych, identyfikowalności i systemu zarządzania ryzykiem odwrócenia pochłaniania.
Jakie działania redukcyjne są typowe dla FLAG?
Dekarbonizacja FLAG nie polega na zakupie energii odnawialnej. To zupełnie inny zestaw działań. Dla firm spożywczych i mięsnych typowe lewary redukcyjne obejmują:
poprawę efektywności produkcji zwierzęcej,
zmniejszenie zużycia paszy na kg przyrostu,
zmianę receptur pasz,
ograniczenie udziału komponentów paszowych wysokiego ryzyka LUC,
wybór surowców deforestation-free,
poprawę zarządzania obornikiem i gnojowicą,
dodatki paszowe ograniczające emisje metanu,
poprawę zdrowotności i dobrostanu zwierząt,
ograniczenie strat produkcyjnych, współpracę z dostawcami nad danymi pierwotnymi i praktykami gospodarczymi.
SBTi wskazuje, że dostosowanie sektora AFOLU do ścieżek 1,5°C jest możliwe m.in. przez zatrzymanie deforestacji i konwersji gruntów, ograniczenie spalania torfowisk i degradacji lasów, obniżenie emisji rolniczych oraz redukcje związane ze zmianami popytowymi, np. ograniczaniem strat i marnowania żywności.
Dlaczego sama inwentaryzacja
nie wystarczy?
Firmy często zaczynają od pytania: „czy mamy policzony ślad węglowy?”. W przypadku FLAG trzeba pójść dalej. Sam wynik emisji nie wystarcza, jeśli firma nie potrafi odpowiedzieć na pytania:
które emisje są FLAG, a które energy/industry?
które surowce generują największe emisje?
czy w wyniku ujęto LUC?
czy emisje z pasz są policzone w sposób reprezentatywny?
czy znane jest pochodzenie kluczowych komponentów paszowych?
czy firma ma politykę no-deforestation?
czy dostawcy będą stopniowo dostarczać dane pierwotne?
jakie działania pozwolą osiągnąć cel redukcyjny?
Walidacja w ramach SBTi wymaga również potwierdzeń dotyczących dalszego raportowania, triggerów rekalkulacji, ogłoszenia celu w ciągu sześciu miesięcy oraz wdrażania i osiągania celu. Oznacza to, że firma powinna mieć nie tylko kalkulację, ale także plan zarządzania celem.
Jak EXERGY podchodzi
do emisji FLAG oraz zgłoszenia celów do SBTi?
W projektach FLAG kluczowe jest połączenie trzech kompetencji: doświadczenia w obliczaniu śladu węglowego organizacji, obliczania śladu węglowego produktów spożywczych oraz tworzenia strategii dekarbonizacji.
Same obliczenia nie wystarczą. Firma musi wiedzieć, które emisje są FLAG, gdzie pojawia się LUC i jakie działania pozwolą realnie obniżyć emisje.
W EXERGY pomagamy uporządkować dane, policzyć emisje FLAG, przygotować cele i przejść przez całą scieżkę zgłoszenia do SBTi. Pracujemy na danych zakupowych, danych od dostawców i wskaźnikach emisji dobranych do rodzaju surowca. Dzięki temu można nie tylko policzyć ślad węglowy, ale też wskazać najważniejsze źródła redukcji.
Jeżeli Twoja firma działa w sektorze spożywczym, rolniczym lub przetwórczym, warto zacząć od pre-checku FLAG. To pozwala sprawdzić, czy firma podlega wymaganiom SBTi FLAG, jakie dane będą potrzebne i jak przygotować proces walidacji.
