Nowa era raportowania GHG: harmonizacja ISO i GHG Protocol oraz rewolucja w Scope 2
Od lat firmy mierzące ślad węglowy zmagały się z tym samym dylematem: wybrać GHG Protocol czy ISO 14064? A może oba? We wrześniu 2025 roku ten problem zaczął zmierzać ku rozwiązaniu. ISO i GHG Protocol ogłosiły strategiczne partnerstwo, którego efektem będzie jeden, wspólny zestaw globalnych standardów rachunkowości emisji gazów cieplarnianych. Równolegle GHG Protocol prowadzi pierwszą od dekady gruntowną aktualizację wytycznych dla Scope 2 – i zmiany są znaczące. To największa rewizja krajobrazu raportowania GHG od lat.
- 1. Nastąpi integracja norm GHG Protocol oraz ISO z rodziny 1406x: partnerstwo ogłoszono 9 września 2025 r., a prace techniczne już trwają.
- 2. Wspólny standard GHG Protocol i ISO (decyzja z 29 lipca 2026 r.) trafi do konsultacji publicznej w II kwartale 2027 r., a jego publikacja planowana jest na IV kwartał 2028 r.
- 3. Obecne raporty są ważne i nie wymagają korekty. Warto jednak monitorować zmiany w Scope 2 i Scope 3, które mogą wpłynąć na metodologię przy kolejnych raportach.
- 4. Scope 2 market-based czeka rewizja – certyfikaty roczne bez dopasowania geograficznego i godzinowego mogą stracić ważność w nowej metodyce. Warto ocenić swój portfel certyfikatów GO/REC już teraz.
- 5. Firmy w łańcuchach dostaw powinny szczególnie śledzić prace nad wspólnym standardem PCF – interoperacyjność danych o śladzie węglowym produktów stanie się wkrótce rynkowym standardem.
Problem dualizmu norm raportowania śladu węglowego
Przez lata organizacje zajmujące się obliczaniem emisji gazów cieplarnianych funkcjonowały w świecie dwóch równoległych, choć spójnych ze sobą systemów:
GHG Protocol – opracowany przez WRI i WBCSD, stosowany przez 97% spółek S&P 500 raportujących do CDP. Definiuje podział na Scope 1, 2 i 3, dostarcza wytycznych dla poziomu korporacyjnego i łańcucha wartości.
Seria norm ISO 14060 – w szczególności ISO 14064-1 (poziom organizacji), ISO 14064-2 (projekty redukcyjne) oraz ISO 14067 (ślad węglowy produktu). Normy ISO kładą większy nacisk na formalne wymagania weryfikacyjne i są powszechnie stosowane w Europie.
Oba systemy były ze sobą zasadniczo zgodne, ale różniły się w szczegółach: terminologii, zakresach, podejściu do granic organizacyjnych czy wymaganiach weryfikacyjnych. To rodziło praktyczne problemy:
- Firmy operujące na rynkach globalnych musiały sprawdzać, czy spełniają oba zestawy wymagań.
- Audytorzy i weryfikatorzy pracowali na różnych ramach, co utrudniało porównywalność danych.
- Łańcuchy dostaw napotykały trudności przy wymianie danych PCF (Product Carbon Footprint) między dostawcami stosującymi różne normy.
- Regulacje takie jak CSRD/ESRS wymagały spełniania GHG Protocol, ale jednocześnie dopuszczały ISO 14064-1 – z zastrzeżeniami, które trzeba było pilnować.
Na czym polega partnerstwo ISO i GHG Protocol?
9 września 2025 roku ISO i GHG Protocol podpisały umowę o strategicznym partnerstwie. Jej cel jest jednoznaczny: połączyć oba systemy w zharmonizowany, współmarkowany zestaw standardów, który stanie się jednym globalnym językiem rachunkowości GHG.
Partnerstwo zostało uznane w ramach Agendy Działań COP30 za kluczowy krok w kierunku solidnych, porównywalnych ram węglowych na poziomie globalnym. Zmiany obejmują cztery obszary:
- 1. Wspólne słownictwo i zasady — Ujednolicone definicje, podejścia pomiarowe i wymogi prezentacji danych. Firmy, audytorzy i regulatorzy będą pracować na tym samym zestawie reguł, niezależnie od jurysdykcji czy sektora.
- 2. Współmarkowane normy zamiast równoległych dokumentów — Zamiast dwóch oddzielnych dokumentów – jeden standard z podwójnym logo ISO i GHG Protocol. Dotyczy poziomu korporacyjnego, produktowego i projektowego.
- 3. Silniejsze powiązanie z weryfikacją — Lepsze skojarzenie rachunkowości GHG z walidacją i weryfikacją zgodną z normami ISO (m.in. ISO 14064-3, ISO 14065/17029). Ma to obniżyć koszty audytów i podnieść wiarygodność raportów.
- 4. Interoperacyjność danych w łańcuchach dostaw — Wspólny standard PCF ma ułatwiać wymianę granularnych, zweryfikowanych danych o śladzie węglowym produktów między dostawcami i klientami – co jest kluczowe np. dla firm raportujących Scope 3 kategoria 1 (zakupione towary i usługi).
Trzy tryby współpracy – tabela poziomów
Partnerstwo definiuje trzy tryby współpracy, odpowiadające trzem poziomom rachunkowości GHG:
| Poziom | GHG Protocol | ISO |
|---|---|---|
| Korporacyjny | Corporate Standard, Scope 2 & 3 | ISO 14064-1, ISO 14064-4 |
| Projektowy | GHG Protocol for Project Accounting | ISO 14064-2 |
| Produktowy (PCF) | Product Life Cycle Accounting Standard | ISO 14067 |
Nowy wspólny standard PCF (Product Carbon Footprint) to priorytet numer jeden. 27 października 2025 roku ogłoszono nabór ekspertów do Wspólnej Grupy Roboczej (Joint Working Group), a 9 lutego 2026 roku GHG Protocol opublikował listę nominowanych uczestników. Na pierwsze zgłoszenie odpowiedziało aż 459 ekspertów z całego świata.
Kiedy pojawią się nowe standardy?
Standardy korporacyjne – ślad węglowy organizacji
29 lipca 2026 r. GHG Protocol i ISO ogłosiły, że zaktualizowane standardy korporacyjne – Corporate Standard, wytyczne dla Zakresu 2 i Zakresu 3 oraz ISO 14064-1 – zostaną połączone w jeden wspólny standard. Skonsolidowany projekt trafi do konsultacji publicznej w II kwartale 2027 r., a publikacja planowana jest na IV kwartał 2028 r. Daty wejścia w życie jeszcze nie ogłoszono.
Nowy wspólny standard PCF – ślad węglowy produktu
Szczegółowy harmonogram prac nad Product Carbon Footprint Standard:
| Etap | Przewidywany termin |
|---|---|
| Uruchomienie Wspólnej Grupy Roboczej | Q4 2025 – Q1 2026 ✓ |
| Opracowanie pierwszego projektu | Q4 2025 – Q3 2026 |
| Konsultacje wewnętrzne (ISB + komitet ISO) | Q3 – Q4 2026 |
| Publiczne konsultacje | Q4 2026 – Q1 2027 |
| Wspólne zatwierdzenie do publikacji | Q2 – Q3 2027 |
| Publikacja finalnego standardu | Q4 2027 – Q1 2028 |
Rewolucja w Zakresie 2 śladu węglowego organizacji – co się zmienia?
Równolegle z pracami nad harmonizacją ISO–GHG Protocol trwa pierwsza od 2015 roku gruntowna aktualizacja wytycznych dla Scope 2. To osobny, ale powiązany proces – i dla wielu firm ważniejszy w krótkim terminie, bo może bezpośrednio wpłynąć na sposób raportowania emisji z zakupionej energii elektrycznej.
Dlaczego Zakres 2 wymaga zmiany?
Obecne wytyczne Scope 2 Guidance (2015) powstały w innym świecie: rynki energii odnawialnej były mniej rozwinięte, certyfikaty – gwarancje pochodzenia energii (EAC, GO, REC) dopiero zyskiwały na popularności, a śledzenie przepływów energii w czasie rzeczywistym było technicznie niedostępne. Dziesięć lat później te same zasady są stosowane w systemie, który zmienił się nie do poznania.
Kluczowy problem: certyfikaty roczne z odległych rynków. Dziś firma może kupić certyfikat GO (Gwarancję Pochodzenia) wygenerowany przez elektrownię słoneczną w Hiszpanii i „zestawić” go ze swoją nocną konsumpcją energii w Polsce – traktując swój Scope 2 jako zerowy w metodzie rynkowej. Technicznie zgodne z obecnymi wytycznymi, ale merytorycznie słabo powiązane z rzeczywistymi emisjami na sieci.
Najważniejsze proponowane zmiany
1. Dopasowanie godzinowe (hourly matching)
To najgłośniejsza i najbardziej kontrowersyjna zmiana. Nowe wytyczne zaproponowały wymóg, aby certyfikaty energetyczne były dopasowywane do konsumpcji nie tylko rocznie, ale godzinowo – czyli certyfikat z danej godziny pokrywa tylko konsumpcję z tej samej godziny. Oznacza to koniec rocznego „offsetowania” nocnej konsumpcji dzienną produkcją z farmy fotowoltaicznej. Ważne zastrzeżenie: propozycja nie wymaga od razu dopasowania godzinowego od wszystkich firm – uwzględnia środki wykonalności (feasibility measures) dla organizacji, które nie mają dostępu do odpowiedniej infrastruktury pomiarowej.
2. Wymóg dostarczalności fizycznej (deliverability requirement)
Certyfikaty energetyczne muszą pochodzić z generatorów fizycznie podłączonych do tej samej sieci, co obiekt konsumenta. Koniec z kupowaniem certyfikatów z rynków geograficznie oderwanych od miejsca konsumpcji. Cel: zapewnienie, że metoda rynkowa rzeczywiście odzwierciedla elektryczność dostępną na sieci w danym miejscu i czasie – nie tylko statystyczny ekwiwalent.
3. Nowa hierarchia wskaźników emisji (emission factor hierarchy)
Dla metody lokalizacyjnej (location-based) proponowana jest hierarchia, która preferuje bardziej precyzyjne dane – np. godzinowe wskaźniki sieci zamiast rocznych krajowych średnich – ale tylko wtedy, gdy dane są dostępne i dostępne bezpłatnie (definicja „accessible” emission factors).
4. Scope 2 jako formalny Standard, nie tylko Guidance
To zmiana o charakterze formalnym, ale istotna: aktualizacja podniesie status dokumentu z wytycznej (Guidance) do pełnoprawnego Standardu. Oznacza to wyższy poziom wymagań i ściślejsze powiązanie z procesami weryfikacji.
5. Podwójne raportowanie pozostaje obowiązkowe
Dual reporting – czyli obowiązek podawania zarówno metody lokalizacyjnej (Location Based Method), jak i rynkowej (Market Based Method) – zostaje zachowany.
Kontrowersje i głosy branżowe
Konsultacje publiczne (październik 2025 – styczeń 2026) wywołały gorącą dyskusję. Główne obawy:
- Wykonalność dla mniejszych firm. EY, KPMG i wiele organizacji biznesowych wskazywały, że wymóg dopasowania godzinowego jest dziś technicznie i finansowo niedostępny dla większości firm – szczególnie poza USA i Europą Zachodnią. Grozi to sytuacją, w której firmy wybiorą prostsze, ale mniej dokładne metody.
- Ryzyko dla rynku OZE. Center for Resource Solutions (CRS) ostrzegało, że zbyt restrykcyjne wymagania mogą ograniczyć wolontariacki zakup certyfikatów energetycznych, który napędzał 60% nowych mocy OZE w USA poza systemami obowiązkowymi.
- Certyfikaty roczne pod znakiem zapytania. Firmy opierające swój Scope 2 market-based na rocznych certyfikatach GO/REC bez dopasowania godzinowego i geograficznego mogą stracić możliwość ich zaliczenia w nowej metodyce.
Harmonogram aktualizacji wytycznych do Zakresu 2
| Etap | Termin |
|---|---|
| Pierwsza konsultacja publiczna | październik 2025 – styczeń 2026 ✓ |
| Podsumowanie konsultacji (ok. 1100 odpowiedzi z 56 krajów) i decyzja o wspólnym standardzie z ISO | lipiec 2026 ✓ |
| Konsultacja publiczna skonsolidowanego projektu (w tym Zakres 2) | II kwartał 2027 |
| Publikacja wspólnego standardu korporacyjnego GHG Protocol i ISO | IV kwartał 2028 |
Co to oznacza dla raportujących firm?
Czy obecne raporty wymagają natychmiastowej korekty?
Nie. Raporty sporządzone zgodnie z aktualnym GHG Protocol lub ISO 14064-1 pozostają w pełni ważne. Wspólny standard GHG Protocol i ISO ma zostać opublikowany w IV kwartale 2028 r., a daty wejścia w życie i ewentualnego okresu przejściowego nie zostały jeszcze ogłoszone.
Co warto zrobić już teraz?
Jeśli stosujesz GHG Protocol: Twoja metodologia stanowi podstawę nowych zharmonizowanych standardów. Szczególnie pilnie warto przejrzeć podejście do Scope 2 market-based: sprawdź, czy certyfikaty GO/REC, na których opierasz raportowanie rynkowe, spełniają kryteria geograficzne. Warto też ocenić, czy Twoja infrastruktura pomiarowa pozwoli w przyszłości na dopasowanie godzinowe – lub przynajmniej zaplanować drogę dojścia do tego wymogu. Zapowiadana wcześniej na 2026 r. druga konsultacja dotycząca Zakresu 2 została zastąpiona nowym planem: projekt obejmujący Zakres 2 trafi do skonsolidowanej konsultacji w II kwartale 2027 r.
Jeśli stosujesz ISO 14064-1: Twoja dokumentacja jest kompatybilna z nowym kierunkiem. Pamiętaj jednak, że CSRD/ESRS E1 wymaga stosowania GHG Protocol jako podstawy – ISO 14064-1 jest dopuszczalne uzupełniająco, ale nie zastępczo.
Jeśli obliczasz ślad węglowy produktów (PCF): To właśnie na nowym wspólnym standardzie PCF warto skupić największą uwagę. Firmy działające w łańcuchach dostaw, które już dziś zbierają dane PCF od swoich dostawców, skorzystają bezpośrednio na ujednoliceniu metodologii.
Dla wszystkich: Warto zainwestować teraz w solidną dokumentację metodologii i jakości danych, bo przyszły standard PCF prawdopodobnie wzmocni wymagania dotyczące weryfikacji i interoperacyjności danych w łańcuchu dostaw.
Scope 2 – audyt certyfikatów energetycznych
Krok 1: Zinwentaryzuj certyfikaty GO/REC, na których opiera się Twój Scope 2 market-based. Dla każdego certyfikatu sprawdź:
- Czy pochodzi z tej samej sieci, z której pobierasz energię? (kryterium dostarczalności)
- Czy jest dopasowany do okresu rocznego, czy do mniejszych interwałów czasowych?
- Czy rejestr, z którego pochodzi, będzie uznawany w nowej metodyce?
Krok 2: Oceń ekspozycję na ryzyko metodyczne. Jeśli korzystasz z certyfikatów rocznych, kupowanych z rynku krajowego lub unijnego bez dodatkowej weryfikacji godzinowej – Twój obecny Scope 2 market-based może wymagać przeliczenia po wejściu nowych wytycznych. To nie oznacza błędu w dotychczasowych raportach, ale może wpłynąć na porównywalność danych historycznych z przyszłymi. Możesz spróbować robić samodzielnie symulacje z wykorzystaniem danych statystycznych aby zobaczyć jakie pokrycie godzinowe zapewniają obecnie wykorzystywane gwarancje.
Krok 3: Rozmawiaj z dostawcami energii i certyfikatów. Zapytaj dostawcę PPA lub kontraktu GO o możliwość przejścia na certyfikaty z dopasowaniem godzinowym lub przynajmniej miesięcznym. Infrastruktura do hourly matching jest dostępna w Polsce przez system TGE i rejestr RECS International – choć wciąż w fazie rozwoju.
Krok 4: Równolegle raportuj metodę lokalizacyjną (LBM). Dual reporting (LBM + MBM) pozostaje obowiązkowy. Jeśli jeszcze nie obliczasz obu metod – wdróż to teraz. Metoda lokalizacyjna nie zależy od certyfikatów i daje stabilną bazę porównawczą niezależnie od zmian w MBM.
Źródła
- ISO Press Release, 9 września 2025: ISO and GHG Protocol announce strategic partnership
- GHG Protocol, wrzesień 2025: ISO-GHG Protocol Partnership: Frequently Asked Questions
- GHG Protocol, kwiecień 2026: ghgprotocol.org
- GHG Protocol, październik 2025: Upcoming Scope 2 Public Consultation: Overview of Revisions
- GHG Protocol, 29 lipca 2026: GHG Protocol Announces Key Standard Development Updates