Metoda spend based czyli jak w prosty sposób policzyć ślad węglowy w Zakresie 3

admin6 maja, 202628 maja, 2026 - 9:300

0 likes

81 views

Coraz więcej firm rozpoczyna pracę nad obliczaniem firmowego śladu węglowego. Dla wielu organizacji pierwszym krokiem jest analiza emisji bezpośrednich (Zakres 1) oraz związanych z zakupem energii (Zakres 2). Jednak to właśnie Zakres 3, czyli emisje pośrednie powstające w całym łańcuchu wartości, stanowi największe wyzwanie – ale też często największą część całkowitego śladu węglowego przedsiębiorstwa.

Dla osób początkujących proces ten może wydawać się skomplikowany, szczególnie ze względu na ograniczony dostęp do danych od dostawców. Właśnie w takich sytuacjach pomocna okazuje się metoda spend-based, która pozwala w prosty sposób rozpocząć analizę emisji na podstawie informacji dostępnych w każdej firmie.

Na czym polega metoda
spend-based?

Metoda spend-based opiera się na wykorzystaniu danych finansowych zamiast szczegółowych danych operacyjnych. W praktyce oznacza to, że emisje szacuje się na podstawie tego, ile firma wydaje na określone produkty i usługi. Jest możliwa do zastosowania w przypadku następujących kategorii z zakresu3:

– 1. Zakupione towary i usługi,

– 2. Dobra inwestycyjne,

– 4. Transport i dystrybucja na wyższym szczeblu,

– 6. Podróże służbowe.

Podstawowy mechanizm jest bardzo prosty: wartość wydatków mnoży się przez odpowiedni wskaźnik emisji przypisany do danej kategorii zakupów. Wskaźniki te bazują na średnich danych dla całych sektorów gospodarki, dlatego metoda ta nie wymaga bezpośredniego kontaktu z dostawcami ani zbierania szczegółowych informacji o ich działalności. Dzięki temu możliwe jest szybkie oszacowanie emisji nawet w bardzo rozbudowanych łańcuchach dostaw.

Skąd wziąć wskaźniki do obliczenia emisji i czy są dostępne bezpłatnie?

Kluczowym elementem metody spend-based jest właściwe dobranie najnowszych wskaźników, wykorzystując w tym celu bezpłatne bazy danych. Najpopularniejsze z nich to:

– USEEIO (US Environmentally-Extended Input-Output Model) – baza opracowana przez amerykańską instytucję EPA, zawierająca wskaźniki emisji wyrażone w kg CO₂e/USD,

– EXIOBASE – mniej obszerna niż USEEIO baza danych opracowana przez instytuty badawcze w ramach programów sfinansowanych przez UE, wyrażona w kg CO₂e/EUR.

Zgodnie z wytycznymi GHG Protocol, stosowanie danych wtórnych (takich jak powyższe bazy) jest dopuszczalne, gdy szczególnie na początku obliczania śladu węglowego organizacji brakuje danych pierwotnych (wskaźników pochodzących bezpośrednio od producentów/dostawców towarów), jednak organizacja powinna dążyć do ich stopniowego zastępowania bardziej dokładnymi informacjami. Należy również zwrócić uwagę na konieczność urealnienia wartości wskaźników finansowych pochodzących sprzed kilku lat z uwzględnieniem inflacji i kursu walutowego.

Jak krok po kroku obliczyć emisje metodą spend-based?

W praktyce obliczenie śladu węglowego metodą spend-based może przebiegać w następujących krokach:

1. Na początek wybieramy bazę o mniejszej liczbie wskaźników – EXIOBASE opartą na danych z 2019 roku.

2. Ustalamy wartości zakupu towarów i usług w roku raportowym (na przykład 2025), uwzględniając rodzajowy podział kosztów stosowany w firmie, na przykład zakup usług komputerowych – 1 000 PLN.

3. Z bazy EXIOBASE wybieramy wskaźnik dedykowany powyższemu rodzajowi wydatku – „Computer and related services” (usługi komputerowe i pokrewne), ustalamy jego wartość – 0,342 kg CO₂e/EUR.

4. Następnie ustalamy wartość przelicznika pozwalającego na urealnienie otrzymanej wartości emisji za 2025 rok.

Współczynniki z bazy Exiobase są podane w jednostce wyrażonej w kilogramach CO₂e na EUR (kg CO₂e/EUR) i opierają się na danych z 2019 r., dlatego aby odzwierciedlić zmiany cen, przy metodzie opartej na wydatkach uwzględniamy wskaźnik inflacji w Polsce (rok bazowy 2019) w 2020 r. (103,4%), 2021 r. (105,1%), 2022 r. (114,4%), 2023 r. (111,4%), 2024 r. (103,6%), 2025 r. (103,6%) oraz kurs średni EUR ustalony przez NBP na 31.12.2019 r. (4,2585 PLN).

W ten sposób otrzymujemy dane do przelicznika wskaźnika emisji:

– współczynnik kg CO₂e/PLN – 0,2348 (1 kg CO₂e/EUR podzielony przez 4,2585 PLN)

– inflację w latach 2020-2025 – 1,4865 (1,034*1,051*1,144*1,114*1,036*1,036)

– przelicznik – 0,15797 (0,2348/1,4865).

5. Obliczamy ślad węglowy usług komputerowych za 2025 rok:

1 000 *0,342*0,15797=54 kg CO₂e.

Jakie są zalety tej metody?

Dla organizacji, które dopiero rozpoczynają raportowanie z zakresu 3, metoda spend-based ma kilka istotnych zalet. Przede wszystkim jest łatwa do wdrożenia, ponieważ wykorzystuje dane, które firma już posiada, czyli informacje finansowe z systemów księgowych. Nie wymaga też zaawansowanych narzędzi ani dużych zasobów czasowych. Co więcej, pozwala szybko zidentyfikować tzw. „hotspoty emisji”, czyli obszary działalności generujące największy wpływ na klimat.

Jakie są ograniczenia metody
spend-based?

Mimo swojej prostoty metoda spend-based ma również ograniczenia. Najważniejszym z nich jest niższa dokładność wyników. Ponieważ opiera się na uśrednionych wskaźnikach dla całych sektorów, nie uwzględnia różnic pomiędzy konkretnymi dostawcami, technologiami czy lokalizacjami. W praktyce oznacza to, że uzyskane wyniki należy traktować jako wstępne kalkulacje śladu węglowego, pozwalające na wytypowanie obszarów o najistotniejszych emisjach.

Co zrobić po pierwszych obliczeniach śladu węglowego metodą spend-based?

Po wstępnym oszacowaniu emisji można skupić się na najbardziej emisyjnych obszarach działalności i w kolejnych krokach pozyskiwać dane wyłącznie od kluczowych dostawców oraz stosować dokładniejsze metody obliczeń w celu wdrożenia działań redukcyjnych.

Dlaczego warto zacząć obliczanie śladu węglowego w zakresie 3 metodą spend-based?

Największą zaletą metody spend-based jest prostota i dostępność danych potrzebnych do obliczenia śladu węglowego. Choć nie zapewnia wysokiej precyzji obliczeń, pozwala szybko uzyskać ogólny obraz emisji i wskazać kluczowe obszary do dalszej pracy. A w praktyce zarządzania śladem węglowym najważniejsze jest właśnie to: zacząć działać i stopniowo poprawiać jakość danych.

Kalkulator śladu węglowego w zakresie 3

Jeżeli chcesz w praktyce wykorzystać metodę spend based, to w tym celu udostępniliśmy wersję demonstracyjną naszego kalkulatora w Zakresie 3 – ograniczoną wyłącznie do wskaźników spend based.

Dzięki temu możesz uporządkować dane kosztowe i w prostszy sposób oszacować emisje w Zakresie 3 metodą spend-based.