Gwarancje Pochodzenia Energii – kiedy warto je kupić, a kiedy to tylko dodatkowy koszt?
Gwarancje Pochodzenia Energii kiedy warto je kupić, a kiedy to tylko dodatkowy koszt?
Firmy coraz częściej deklarują wykorzystanie energii elektrycznej z OZE. Część robi to, bo wymaga tego klient. Część przygotowuje się do raportowania ESG. Inne chcą obniżyć emisje śladu węglowego organizacji lub produktu.
Jednym z najprostszych narzędzi do osiągnięcia tego celu są Gwarancje Pochodzenia Energii. W europejskiej terminologii najczęściej stosuje się nazwę Guarantees of Origin (GO).
Obecnie certyfikaty gwarantujące pochodzenie można zakupić już nie tylko na energię elektryczną, ale również na ciepło sieciowe oraz biogaz czy wodór, co mocno rozszerza katalog prostych działań dekarbonizacyjnych.
Nie zawsze jednak zakup GO ma taki sam sens. Dla jednej firmy będzie to racjonalne narzędzie dekarbonizacyjne i raportowe. Dla innej – tylko dodatkowy koszt bez istotnej wartości biznesowej. W tym artykule poznasz wszystkie najwazniejsze informacje na ten temat.
Czym są Gwarancje Pochodzenia Energii?
Gwarancja Pochodzenia to instrument potwierdzający, że określona ilość energii elektrycznej, cieplnej lub biogazu została wytworzona z konkretnego źródła. Jednostkowa ilość odpowiada 1 MWh energii.
Certyfikat ten nie oznacza, że fizycznie do firmy popłynął prąd z elektrowni wiatrowej, fotowoltaicznej czy innych odnawialnych źródeł wytwórczych. Energia w sieci elektroenergetycznej miesza się niezależnie od tego, kto ją zużywa. Gwarancja pochodzenia przenosi natomiast atrybut środowiskowy energii – czyli informację, że dana ilość energii została wytworzona z określonego źródła i jej zużycie zostało przypisane do konkretnego odbiorcy, na rzecz którego została umorzona. Dzięki temu mechanizmowi nie ma możliwości wielokrotnego przypisania energii z OZE do wielu odbiorców.
W Polsce gwarancje pochodzenia energii są wydawane przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE), natomiast rejestrowane i umarzane w Rejestrze Gwarancji Pochodzenia prowadzonym przez Towarową Giełdę Energii (TGE). System ten funkcjonuje zgodnie z dyrektywami RED II i RED III, a jego dostosowanie do europejskiego systemu wymiany gwarancji pochodzenia opartego na standardzie EECS, rozwijanym przez stowarzyszenie AIB, jest obecnie przedmiotem prac legislacyjnych (więcej informacji w przypisach na końcu artykułu).
Jednocześnie, według stanu na 2026 rok, w Unii Europejskiej poza systemem EECS pozostają jedynie Malta, Rumunia oraz Polska, co istotnie utrudnia transgraniczną wymianę gwarancji pochodzenia.
Czym różni się gwarancja pochodzenia od świadectwa pochodzenia?
Tu warto się zatrzymać i wskazać, że Gwarancje Pochodzenia często są mylone ze świadectwami pochodzenia.
Najważniejsza różnica polega na tym, że gwarancje pochodzenia są dobrowolnym instrumentem wykorzystywanym na świadectwa są obowiązkowym instrumentem rynku energii.
W tabeli poniżej podsumowanie najważniejszych różnic pomiędzy Gwarancjami Pochodzenia Energii, a Świadectwami Pochodzenia Energii:
| Kryterium | Gwarancja Pochodzenia | Świadectwo Pochodzenia |
|---|---|---|
| podstawa prawna na poziomie UE | art. 19 dyrektywy 2018/2001 (RED II) | art. 4 dyrektywy 2018/2001 (RED II) |
| krajowa podstawa prawna | rozdział 5 ustawy o Odnawialnych źródłach energii z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii | ustawa o Odnawialnych źródłach energii |
| czy jest obowiązkowy? | nie, system dobrowolny | tak, i jest realnym składnikiem ceny prądu dla firm |
| przeznaczenie | głównie na potrzeby ESG i spełnienie oczekiwań klientów | obowiązek umorzenia dla przedsiębiorstw energetycznych oraz dużych odbiorców przemysłowych |
| organ wydający | Prezes URE | Prezes URE |
| rejestr | Rejestr Gwarancji Pochodzenia | Rejestr Świadectw Pochodzenia |
| instrument finansowy | nie | tak, PM_OZE |
| wpływ na ślad węglowy organizacji | tak, realnie obniża emisje w Zakresie 2 wg market based | brak |
Jak Gwarancje Pochodzenia Energii wpływają na ślad węglowy organizacji?
Praktyczne i powszechne zastosowanie certyfikatów GO dotyczy raportowania emisji gazów cieplarnianych w ramach śladu węglowego organizacji w Zakresie 2, czyli emisji związanych z zakupioną energią elektryczną, ciepłem, chłodem lub parą.
GHG Protocol Scope 2 Guidance wprowadza dwa podejścia do raportowania emisji Scope 2:
Location-based – emisje liczone według średniego miksu energetycznego dla lokalizacji, np. kraju lub regionu.
Market-based – emisje liczone z uwzględnieniem instrumentów rynkowych, takich jak umowy zakupu energii czy certyfikaty atrybutów energii, w tym Guarantees of Origin. GHG Protocol wskazuje, że metoda market-based obejmuje wymagania dotyczące rozliczania emisji z kontraktów energetycznych i instrumentów takich jak certyfikaty energii odnawialnej.
W uproszczeniu: jeżeli firma kupi i umorzy odpowiednią liczbę certyfikatów spełniających kryteria jakościowe, może wykazać niższą emisję Scope 2 według metody market-based.
Dla źródeł takich jak energia słoneczna, wiatrowa, geotermalna i wodna GHG Protocol FAQ wskazuje brak bezpośrednich emisji w miejscu wytwarzania i możliwość stosowania współczynnika emisji równego zero w Zakresie 2.
Dodatkowo, dzięki wprowadzeniu certyfikatów dla biogazu i biometanu, to umorzeniem gwarancji można redukować również Zakres 1 śladu węglowego organizacji, natomiast nie jest to jeszcze powszechna praktyka, a ilość dostępnych certyfikatów jest bardzo niewielka.
Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej na temat śladu węglowego organizacji, to zajrzyj tutaj:
Czym jest ślad węglowy organizacji?
Rodzaje Gwarancji Pochodzenia
nie każda gwarancja jest taka sama
Gwarancje pochodzenia można rozróżniać m.in. ze względu na technologię wytwarzania energii. W praktyce spotyka się gwarancje dotyczące energii pochodzącej z:
- wiatru, słońca, wody oraz geotermii,
- biomasy, biogazu, biometanu oraz innych nośników pochodzenia biologicznego,
- współspalania paliw kopalnych z biomasą lub innymi dodatkami biologicznymi,
- instalacji termicznego przekształcania odpadów,
- wysokosprawnej kogeneracji.
Z perspektywy raportowania i komunikacji ESG szczególnie istotne jest, aby nie traktować wszystkich gwarancji pochodzenia jako równoważnych. Gwarancje dotyczące energii z wiatru, słońca, wody lub geotermii są zwykle postrzegane jako bardziej jednoznaczne środowiskowo niż certyfikaty związane z biomasą, biogazem, współspalaniem, odpadami czy kogeneracją.
Termin ważność dokumentu Gwarancji Pochodzenia
GPE mają ograniczony czas życia. Z biznesowego punktu widzenia oznacza to, że firma powinna dobrze dopasować zakup do okresu raportowego i rzeczywistego zużycia energii.
Najczęściej spotykane modele zakupu to:
Zakup ex post – po zakończeniu roku, gdy firma zna rzeczywiste zużycie energii.
Zakup deklaratywny – pod planowane zużycie energii w danym okresie, gdy chcemy zabezpieczyć z góry budżet na ten cel.
Ile kosztują gwarancje pochodzenia energii - certyfikaty OZE?
Koszt zakupu certyfikatów gwarancji pochodzenia energii jest zależny m.in. od poniższych czynników:
- źródło energii – czy interesuje nas tylko bezemisyjne 100% OZE z wiatru, słońca itp, czy dopuszczalne są również gwarancje ze współspalania biomasy lub kogeneracji. Zwrócmy na to uwagę,
- Wolumen zakupywanych certyfikatów – im więcej kupujemy, tym na niższą cenę możemy liczyć
- Okres ważności gwarancji – z reguły, im bliżej końca ważności gwarancji, tym ich cena staje się niższa.
O ile w mediach oraz w ogólnym obiegu, można spotkać informacje o tym, że ceny gwarancji OZE mogą gwałtownie wzrosnąć, to w praktyce w ostatnich latach nie obserwujemy znaczącego wzrostu cen tych certyfikatów i należy się spodziewać ceny rzędu kilka złotych za 1 MWh energii.
Podsumowując, zwykle najtańszy będzie zakup gwarancji, których termin ważności zbliża się do końca i nie mamy oczekiwań aby otrzymać gwarancje bez źródeł bio lub kogeneracyjnych.
Natomiast takie podejście wiąże się z pewnym ryzykiem – w przypadku gwałtownego wzrostu zainteresowania certyfikatami, może ich po prostu zabraknąć, natomiast do momentu pisania tego tekstu – kwiecień 2026, taka sytuacja nie miała jeszcze miejsca na rynku.
Bezpiecznym podejściem może być zakup z góry gwarancji na 50-70% wymaganego wolumenu energii, a resztę dokupić po zakończeniu okresu, znając już dokładną wymaganą ilość certyfikatów.
Jakie informacje zawiera certyfikat gwarancji pochodzenia?
Obecnie obowiązuje jeden oficjalny wzór certyfikatu gwarancji pochodzenia energii i wygląda dokładnie tak jak poniżej:
Certyfikat gwarancji pochodzenia energii zawiera:
– nazwę odbiorcy końcowego (czyli dla kogo umorzono certyfikat)
– komu przysługiwał certyfikat (czyli kto go kupił na rynku, np. broker)
– okres, za jaki wystawiono certyfikat
– wolumen certyfikowanej energii
– technologie wytwórcze z jakich pochodzi certyfikowany wolumen energii
– numer dokumentu
– datę wystawienia
– oznaczenia rejestru gwarancji pochodzenia oraz TGE
Kiedy warto kupić certyfikaty gwarancji pochodzenia energii?
Zakup GO ma największy sens wtedy, gdy firma ma konkretny powód biznesowy lub raportowy.
Warto rozważyć zakup certyfikatów OZE, jeżeli:
– firma chce szybko obniżyć emisje Scope 2 według metody market-based,
– kluczowy klient oczekuje potwierdzenia wykorzystania energii elektrycznej z OZE,
– organizacja raportuje ESG i chce poprawić jakość danych dotyczących energii,
– firma musi obniżać swoje emisje GHG, ale nie chce lub nie może inwestować fizycznie we własne OZE – gwarancje to wydatek OPEX, nie CAPEX
– potrzebne jest rozwiązanie szybkie, skalowalne i możliwe do wdrożenia w ciągu kilku dni lub tygodni.
To właśnie ta szybkość i prostota są największą przewagą GPE. Instalacja PV lub innego OZE wymaga analizy technicznej, nakładów inwestycyjnych i czasu. PPA oznacza długoterminowe zobowiązania kontraktowe. GPE można dopasować do wolumenu zużycia energii znacznie szybciej.
Kiedy gwarancje pochodzenia mogą nie mieć sensu?
Certyfikaty OZE nie zawsze są najlepszym rozwiązaniem.
Zakup może być słabo uzasadniony, jeżeli:
– energia elektryczna nie jest istotnym źródłem emisji firmy,
– organizacja raportuje Zakres 2 śladu węglowego organizacji metodą location-based – w takim przypadku nie zaraportujemy redukcji emisji
– klienci nie oczekują potwierdzenia zużycia energii z OZE,
– firma potrzebuje realnej redukcji emisji operacyjnych, a nie tylko poprawy wyniku market-based,
– zakup gwarancji nie jest powiązany z żadną szerszą strategią dekarbonizacji,
Największe ryzyko polega na tym, że zakup tych dokumentów zostanie potraktowany jako zamiennik strategii dekarbonizacji. Nie powinny pełnić takiej funkcji. To narzędzie do raportowania i potwierdzania atrybutów energii, a nie substytut efektywności energetycznej, własnych OZE, PPA czy redukcji emisji procesowych.
Gwarancje pochodzenia a kontrakty PPA i własne OZE
Zarówno certyfikaty GO, kontrakty PPA i własne instalacje OZE odpowiadają na podobny problem, ale robią to w inny sposób.
Certyfikaty GO są najszybsze i najprostsze. Pozwalają szybko pokryć zużycie energii atrybutem OZE, ale nie zmieniają fizycznego sposobu zasilania firmy i stanowią skalowany koszt operacyjny.
PPA daje silniejszy związek z konkretną produkcją energii, pozwala realnie kontrolować cenę energii i nie będzie tylko dodatkowym kosztem, jak gwarancje pochodzenia.
Własne OZE mogą zmniejszać koszty energii i realnie ograniczać zakup energii z sieci, ale wymagają inwestycji CAPEX, fizycznego miejsca, analizy technicznej i czasu wdrożenia. Finalnie w dłuższej perspektywie pomagają realnie obniżać cenę energii w firmie.
W praktyce te rozwiązania mogą się uzupełniać. Firma może kupić GO na obecne potrzeby raportowe, a równolegle analizować PPA lub inwestycję w OZE jako działanie długoterminowe.
FAQ - NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA
Nie. Certyfikaty potwierdzają atrybut pochodzenia energii, ale nie oznaczają fizycznej dostawy konkretnej energii z OZE do odbiorcy.
Teoretycznia tak, jeżeli certyfikat GO jest wydany w ramach hubu AIB, to powinien być uznany na terenie całej Unii Europejskiej. W praktyce należy stosować certyfikaty z regionu, w którym faktycznie działa odbiorca końcowy.
Tak, ślad węglowy obniżymy tylko w metodzie market-based, ale upewnijmy się, że kupujemy gwarancje pochodzenia (GO), a nie marketingowy certyfikat sprzedawcy.
Nie. Location-based opiera się na średnim miksie energetycznym w danym regionie, a nie na indywidualnych instrumentach rynkowych.
Tak, ale tylko jeżeli posiadamy umorzone certyfikaty dotyczące biogazu/biometanu, itp. W praktyce dostępność takich certyfikatów jest niewielka
Nie, gwarancje pochodzenia energii przypisuje się do odbiorcy końcowego, tak więc redukcje emisji robimy na poziomie Zakresu 1 i 2.
Zakup gwarancji pochodzenia to tylko transakcja handlowa i oznacza nabycie praw do certyfikatu, natomiast dopiero jej umorzenie trwale wycofuje ją z obrotu i pozwala przypisać energię z OZE do konkretnego odbiorcy końcowego oraz raportowanego zużycia.
Nie, gwarancje pochodzenia nie są offsetami – potwierdzają źródło energii (np. OZE) i służą do rozliczania redukcji emisji Zakresu 1 i 2, podczas gdy offsety kompensują emisje poprzez finansowanie projektów redukcyjnych poza własną działalnością.
