SBTi 2.0 — co zmienia Net-Zero Standard V2.0? Przewodnik

Corporate Net-Zero Standard w wersji 2.0 nie unieważnia celów już zwalidowanych — zmienia zasady dla nowych zgłoszeń, stopniowo, aż do pełnej obowiązkowości w lutym 2028 roku. Dla firmy, która dopiero planuje zgłoszenie, sprowadza się to do sześciu różnic:

1. Kategorie A i B zamiast SME i corporate — nadal chodzi o rozróżnienie mniejszych i większych firm, ale kryteria są dokładniejsze.
2. Stały cykl pięcioletni — cel krótkoterminowy przestaje być elastycznym horyzontem 5–10 lat.
3. Rok bazowy z najnowszymi danymi — wybierany na start każdego cyklu, a nie raz na zawsze.
4. Osobne cele dla Zakresu 1 i Zakresu 2 — zamiast jednego wspólnego, i obejmujące 100% właściwych emisji.
5. Zakres 3 bez progu 40% — zamiast pokrycia 67% — wszystkie kategorie istotne, czyli te powyżej 5% emisji Zakresu 3.
6. Plan dekarbonizacji i weryfikacja danych przy walidacji — a nie dopiero po zatwierdzeniu celu.

W artykule poniżej rozkładamy każdą z nich na czynniki pierwsze, pokazujemy kalendarz przejścia i co zmienia się już po zatwierdzeniu celu.

Dlaczego SBTi zmienia standard

Dotychczasowe zasady skupiały się na tym, żeby cel w ogóle powstał i przeszedł walidację. W praktyce to dopiero początek: najwięcej pracy zaczyna się po zatwierdzeniu — przy danych, inwestycjach, rozmowach z dostawcami i corocznym monitorowaniu postępu.

SBTi dostrzegło ten problem i duża część zmian w wersji 2.0 jest zbudowana właśnie wokół niego. Standard mniej skupia się na samym momencie zatwierdzenia celu, a więcej na tym, co firma robi przez kolejne pięć lat i czym to udowadnia.

Kiedy zmieniają się zasady

Wersja 2.0 jest już opublikowana, ale nie wchodzi w życie z dnia na dzień. Kalendarz przejścia ma trzy punkty graniczne:

W 2026 roku nowe cele nadal są walidowane według wersji 1.3.1. Od 1 lutego 2027 roku otwiera się walidacja według wersji 2.0 i przez rok oba standardy funkcjonują równolegle — firma ma wtedy realny wybór. Od 1 lutego 2028 roku wyboru już nie ma.

Cele zwalidowane wcześniej pozostają ważne do końca swojego okresu — z zastrzeżeniem obowiązkowego przeglądu co pięć lat. Publikacja wersji 2.0 nie unieważnia niczego, co już zostało zatwierdzone.

Sześć zmian, które firma odczuje przed zatwierdzeniem celu

1. Kategorie A i B zamiast ścieżek SME i corporate

Znika prosty podział na osobną ścieżkę dla małych i średnich firm oraz ścieżkę korporacyjną. W wersji 2.0 są kategorie A i B. Nadal chodzi o rozróżnienie mniejszych i większych podmiotów, ale kryteria są dokładniejsze — liczą się między innymi obrót, zatrudnienie, poziom emisji oraz kraj, w którym zarejestrowana jest spółka dominująca. Uproszczoną ścieżkę dla mniejszych firm omawiamy na szkoleniu o zgłoszeniu celów SBTi dla MŚP.

2. Cel krótkoterminowy staje się stałym cyklem pięcioletnim

Dotychczas cel krótkoterminowy wyznaczało się w horyzoncie od pięciu do dziesięciu lat. W wersji 2.0 cykl jest stały i trwa pięć lat. Po jego zakończeniu firma wyznacza kolejny cel — i tak w kółko. SBTi podkreśla, że to ma być kontynuacja redukcji, a nie reset historii.

3. Rok bazowy wybierany na start każdego cyklu

Dotychczas rok bazowy mógł być historyczny i zostawał z firmą na lata. W wersji 2.0 punktem startowym każdego cyklu jest najnowszy rok, dla którego firma ma komplet danych. To wymusza porządek w inwentaryzacji śladu węglowego, ale też sprawia, że cel odnosi się do realnego, aktualnego punktu wyjścia.

4. Zakres 1 i Zakres 2 z osobnymi celami

Dotychczas oba zakresy można było objąć jednym wspólnym celem. W wersji 2.0 są rozdzielone: każdy dostaje własny cel i każdy musi być objęty w 100%. Koniec z sytuacją, w której łatwiejsza redukcja w jednym zakresie maskuje brak postępu w drugim.

5. Zakres 3 według istotności, nie według progu

To największa zmiana w podejściu. Dotychczas pytanie brzmiało: czy Zakres 3 stanowi co najmniej 40% całego śladu? Jeśli tak, cel był wymagany i trzeba było pilnować pokrycia 67% emisji.

W wersji 2.0 dla kategorii A cel w Zakresie 3 jest obowiązkowy niezależnie od udziału. Znika próg 40% i sztywne 67%. Zamiast tego trzeba objąć wszystkie kategorie istotne — czyli te, które pojedynczo stanowią co najmniej 5% emisji Zakresu 3, z określonymi wyjątkami. Dla firm spożywczych i rolniczych osobnym tematem pozostają emisje FLAG.

6. Plan dekarbonizacji i weryfikacja danych jako element walidacji

Plan dekarbonizacji przestaje być czymś, co przygotowuje się dopiero po zatwierdzeniu celu. Musi istnieć już na etapie walidacji. SBTi sprawdza jego obecność i wymagane elementy — ale nie ocenia, czy plan jest wykonalny biznesowo. Jak zbudować taki plan, opisujemy w artykule o planie redukcji śladu węglowego firmy.

Dodatkowo firmy kategorii A muszą mieć niezależną weryfikację inwentaryzacji roku bazowego i wymaganych wskaźników. To nowy koszt i nowy etap w harmonogramie, którego wcześniej nie było.

Nowe sposoby wyznaczania celów

Wersja 2.0 daje firmom więcej narzędzi, żeby cel odpowiadał temu, na co realnie mają wpływ. Obok dotychczasowych metod pojawiają się trzy nowe — po jednej w każdym zakresie.

Zakres 1 — przejście konkretnych aktywów

Nadal można stosować redukcję całkowitą albo cel intensywnościowy, czyli mniej emisji na jednostkę działalności, o ile dla danej branży istnieje właściwa ścieżka. Nowością jest podejście oparte na zmianie konkretnych aktywów.

Dotyczy przede wszystkim firm, które mają instalacje, maszyny albo flotę o długim czasie użytkowania i wysokich emisjach. Cel może wtedy obejmować plan ich modernizacji, stopniowego wycofywania albo zastąpienia rozwiązaniami o niższych emisjach.

Zakres 2 — udział energii niskoemisyjnej

Obok redukcji emisji pojawia się cel dotyczący rosnącego udziału energii elektrycznej spełniającej kryteria niskoemisyjności. Firma może więc mierzyć nie tylko tony CO₂e, ale też to, jaka część zużywanej przez nią energii pochodzi ze źródeł niskoemisyjnych.

Zakres 3 — zgodność łańcucha wartości z transformacją

Tu pojawia się najwięcej nowych możliwości. Oprócz klasycznego celu redukcji emisji można wykazywać, jaka część łańcucha wartości jest już w trakcie transformacji. Mierzyć da się między innymi:

• jaki udział dostawców ma własne cele i działania zgodne ze ścieżką do zera netto,
• jaka część kupowanych materiałów albo produktów pochodzi z rozwiązań niskoemisyjnych,
• jaka część sprzedawanych produktów spełnia określone wymagania dotyczące użytkowania albo postępowania po zakończeniu cyklu życia.

Co się zmienia po zatwierdzeniu celu

Najbardziej praktyczna zmiana dotyczy nie momentu zgłoszenia, lecz pięciu lat po nim.

• Co roku — raportowanie postępu. Standard wymaga nie tylko pokazania emisji, ale również opisania podjętych działań i napotkanych barier.
• Na koniec cyklu — ocena postępu. Firma przygotowuje podsumowanie, jak daleko doszła względem zatwierdzonego celu. Dla kategorii A ta ocena musi być objęta niezależną weryfikacją.
• Formalne domknięcie cyklu. Ocena trafia do SBTi, które przeprowadza własną ocenę końca pięcioletniego okresu. Potem firma wyznacza kolejny cel, już na najświeższych danych.

Warto rozdzielić dwie role, bo bywają mylone. Niezależny weryfikator odpowiada za wiarygodność danych i obliczeń — przy inwentaryzacji roku bazowego oraz przy końcowej ocenie postępu dla kategorii A. SBTi ocenia zgodność z własnymi kryteriami — przy walidacji celu na początku cyklu i przy ocenie na jego koniec. To dwie różne rzeczy, wykonywane przez dwa różne podmioty.

Dla firm na ścieżce korporacyjnej oznacza to większy nakład pracy przy dokumentach i wyższy koszt. Niezależna weryfikacja jest usługą płatną, której w dotychczasowym procesie nie było.

V1.3.1 i V2.0 — porównanie

Sześć zmian opisanych wyżej w jednym zestawieniu.

Wiersz o Zakresie 3 dotyczy kategorii A. Pozostałe zmiany obejmują obie kategorie.

Czy w 2027 roku zgłaszać cel według V1.3.1, czy według V2.0?

Przez cały 2027 rok oba standardy działają równolegle i wybór należy do firmy. Warto go podjąć świadomie, bo różnica nie kończy się na dniu walidacji. Cały proces zgłoszenia — od obliczenia śladu po walidację — rozkładamy na części w kompendium wiedzy o SBTi.

Przegląd co pięć lat dotyczy obu ścieżek

Niezależnie od wybranej wersji co pięć lat trzeba przejrzeć aktywne cele pod kątem zgodności z aktualnymi kryteriami SBTi. Jeżeli cel nadal je spełnia, nie trzeba go zmieniać. Jeżeli przestał — trzeba go zaktualizować i ponownie zwalidować.

To zdanie jest sednem całej decyzji. Cel zgłoszony w 2027 roku według V1.3.1 trafi na przegląd wtedy, gdy obowiązującym standardem będzie już V2.0 — i to według jego kryteriów zostanie oceniony.

V1.3.1 jest tańsza w utrzymaniu

Obecna ścieżka nie wymaga niezależnej weryfikacji obliczeń śladu węglowego. Walidacja w SBTi ocenia zgodność celu z kryteriami, a nie poprawność samych obliczeń. W V2.0 dla kategorii A weryfikacja strony trzeciej staje się obowiązkowa — przy inwentaryzacji roku bazowego i przy końcowej ocenie postępu.

To realna różnica w budżecie: niezależna weryfikacja jest usługą płatną, której w dotychczasowym procesie po prostu nie było.

Nasza rekomendacja

Zgłoszenie ścieżką V1.3.1, ale z celem policzonym pod wymagania V2.0. Proces jest dziś tańszy i szybszy, a przy przeglądzie za pięć lat cel przechodzi ocenę bez przeliczania i ponownej walidacji.

Z wyprzedzeniem trzeba przygotować osobne cele dla Zakresu 1 i Zakresu 2 obejmujące całość emisji, Zakres 3 rozpisany na kategorie istotne zamiast pilnowania progu procentowego oraz plan dekarbonizacji gotowy przed walidacją, a nie po niej.

Przy opracowaniu i wdrożeniu takiego planu wspieramy firmy w ramach strategii dekarbonizacji przedsiębiorstwa.

Szukasz wsparcia przy zgłoszeniu celów do SBTi?

Prawie co czwarte polskie zgłoszenie do SBTi przeszło przez nasze ręce — odpowiadamy za 23% zatwierdzonych zgłoszeń z Polski do końca 2024 roku. Jako jedni z pierwszych prowadziliśmy polskie firmy przez tę ścieżkę: od inwentaryzacji emisji, przez wybór ścieżki i wyznaczenie celu, po walidację i coroczne raportowanie postępów.

Zobacz, jak podchodzimy do zgłoszenia i weryfikacji celów do SBTi, albo obejrzyj webinar o celach dekarbonizacyjnych w SBTi, na którym omawiamy cały proces krok po kroku.