Wraz ze zmianami klimatycznymi przed rządami państw jak i przedsiębiorstwami stoi wyzwanie jakim jest redukcja śladu węglowego. Nasuwa się pytanie: dlaczego jest to takie ważne? Zdefiniujmy na początku czym jest ślad węglowy.
Jako ślad węglowy definiujemy sumę emisję gazów cieplarnianych emitowaną przez przedsiębiorstwo, produkt, osobę lub wydarzenie. Termin często kojarzony jest z emisją dwutlenku węgla, jednak dotyczy szerszej kategorii gazów takich jak metan, podtlenek azotu oraz grupę gazów fluorowanych (SF6, NF3, HFCs, PFCs).
Firmy często obliczają ślad węglowy swojego przedsiębiorstwa ze względu na wymogi rynkowe lub raportowania do CDP lub raporty społecznej odpowiedzialności biznesu.
Wracając do naszego pytania:
Dlaczego należy redukować ślad węglowy?
Redukowanie śladu węglowego ma kluczowe znaczenie z kilku powodów:
- Regulacje prawne ESG i Zrównoważony Rozwój
- Zmiany klimatyczne
Ograniczenie emisji węgla idzie w parze z promowaniem bardziej zrównoważonych form rozwoju gospodarczego oraz spełnienia regulacji w zakresie ESG. Inwestowanie w czystsze źródła energii, efektywne technologie i praktyki redukcji zużycia energii może przyczynić się do tworzenia bardziej stabilnej i trwałej gospodarki, a przy okazji pozwala na spełnienie wymagań zawartych w wytycznych ESRS E1 do przygotowania raportu ESG firmy.
Pożary lasów, fale upałów, susze lub powodzie to jedne ze skutków zmian klimatycznych, które doświadczamy już teraz. Emisje gazów cieplarnianych powodują globalne ocieplenie, poprzez ich redukcję mamy jednak ciągle szanse ograniczyć tempo tych zmian i zmniejszyć negatywne skutki jakie niosą za sobą te zmiany dla ludzi, ekosystemów i środowiska.
- Ochrona zdrowia publicznego
Choroby takie jak malaria czy denga uważane są problemy, które nie dotyczą Europy. Globalne ocieplenie sprzyja powiększeniu przestrzeni życiowej owadów roznoszących choroby, a więc ze względu na ocieplający się klimat migracje komarów będą nieuniknione. Jednak nie tylko zmiany temperatury, ale także zmiany wilgotności, ilość opadów deszczu czy ilość dni z opadami śniegu mają wpływ na rozwój różnych patogenów.
- Ochrona środowiska
Emisje CO2 mają negatywny wpływ nie tylko na klimat, ale także na ekosystemy lądowe i morskie. Kwaszenie oceanów, zmiany w warunkach pogodowych i utrata różnorodności biologicznej są często skutkami emisji węgla. Ochrona środowiska naturalnego wymaga więc ograniczenia tych emisji.
Porozumienie Paryskie a temat śladu węglowego
Czytając codzienne newsy bądź słuchając wiadomości ze świata można wysunąć wniosek, że zmiany klimatu są globalnym problem, przez co wymagana jest współpraca państw z całego świata.
Dlatego w 2015 roku wszystkie kraje świata ustaliły, że będą działać razem, czego skutkiem jest Porozumienie Paryskie.
Porozumienie Paryskie jest międzynarodowym traktatem klimatycznym mającym na celu globalne ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i dostosowanie się do zmian klimatycznych. Najważniejszym jego elementem jest cel długoterminowy, który zakłada utrzymanie globalnego ocieplenia na bezpiecznym poziomie, czyli zatrzymanie globalnego ocieplenia na poziomie dużo poniżej 2oC względem ery przedprzemysłowej i ograniczenie wzrostu do 1,5oC.
Porozumienie zakłada również osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku. Trzymanie się określonego celu jest istotne dla zmniejszenia ryzyka poważnych i nieodwracalnych skutków zmian klimatycznych.
Zgodnie z porozumieniem paryskim rządy muszą co 5 lat przedstawić krajowe plany redukcji emisji i w każdym z nich wyznaczać ambitniejsze cele.
Dużo prywatnych przedsiębiorstw, aby wesprzeć cele Paryskiego Porozumienia, opracowuje swój plan działać, który wpisuje się w dążenie do zmniejszenia swojego śladu węglowego. Aby dążyć do najlepszych praktyk w zakresie ustalania celów dekarbonizacji i umożliwić firmom na całym świecie odegrania roli w walce ze zmianami klimatycznymi, z pomocą do przedsiębiorstw wyszła Inicjatywa Science Based Targets (SBTi). Więcej na temat strategii dekarbonizacji zgodnej z SBTi przeczytasz tutaj (link)
Science Based Targets Initiative to przedsięwzięcie, które wspiera sektor prywatny w ustaleniu swoich celów w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych i transformacji działalności biznesowej. Jeśli przyjęte przez firmę strategie mające na celu zmniejszenie śladu węglowego swojej firmy są zgodne z tym, co według najnowszych badań klimatycznych należy zrobić aby osiągnąć cele Porozumienia Paryskiego, wtedy uważane są za “uzasadnione naukowo”.
Krok 1: Obliczenie śladu węglowego organizacji w Zakresie 1 i 2 oraz Zakresie 3
Wielkości śladu węglowego firmy możemy obliczyć w trzech zakresach:
Zakres 1 obejmuje bezpośrednie emisje gazów cieplarnianych, które mają miejsce w firmie, czyli źródło ich emisji jest własnością lub pod kontrolą organizacji. Najczęściej źródła dotyczą spalania paliw przez pojazdy należące do firmy, spalania paliw do celów grzewczych czy z użytkowania czynników chłodniczych w klimatyzatorach.
Zakres 2 obejmuje emisje pośrednie powstałe w konsumpcji energii elektrycznej, ciepła bądź pary technologicznej przez firmę. Emisje te są określane jako pośrednie, ponieważ pochodzą z działań będących poza bezpośrednią kontrolą przedsiębiorstwa, ale ich wykorzystanie jest niezbędne do jego działania.
Zakres 3 obejmuje pośrednie emisje w całym łańcuchu wartości firmy. Opisuje on 15 kategorii podzielonych na dwie grupy:
Upstream (czyli emisje przychodzące do firmy):
- Zakupione surowce i usługi
- Środki trwałe
- Emisje związane z energią i paliwami nieujęte w Zakresie 1 i 2
- Transport i dystrybucja
- Odpady
- Podróże służbowe
- Dojazdy pracowników
- Leasing
Downstream (czyli emisje wychodzące z firmy):
- Transport i dystrybucja
- Przetwarzanie sprzedawanych produktów
- Użytkowanie sprzedanych produktów
- Postępowanie ze sprzedanymi produktami po ich cyklu życia
- Leasing
- Franczyza
- Inwestycje kapitałowe
Obliczanie śladu węglowego w Zakresie 3 może wymagać od przedsiębiorstwa dużego zaangażowania, ze względu na liczne czynnik i zależności występujące w całym łańcuchu wartości i działalności firmy. Powoduje to, że raportowanie śladu węglowego w Zakresie 3 może być skomplikowane.
Więcej informacji nt. Zakresu 3 znajdziesz w naszym artykule.
Krok 2: Wybór roku bazowego oraz wskaźnika odniesienia
Aby zapewnić spójne raportowanie wyników, wymaga się aby przedsiębiorstwa ustaliły rok bazowy. Rok bazowy stanowi punkt odniesienia, od którego firma może mierzyć postępy w redukcji emisji. Wybór odpowiedniego roku bazowego pozwala firmie ustalić realistyczne cele redukcyjne i śledzić swoje postępy w ich realizacji.
Poprzez wybór odpowiedniego roku bazowego firma może dokładnie analizować trend emisji w czasie. Na podstawie tego można określić, czy podejmowane działania redukcyjne są skuteczne oraz czy firma osiąga postępy w zmniejszaniu śladu węglowego organizacji. Dodatkowo – odpowiedni rok bazowy umożliwia wiarygodne porównanie swoich aktualnych emisji z danymi z roku bazowego, co jest kluczowe podczas oceny redukcji emisji gazów cieplarnianych.
Przy wyborze roku bazowego istotne są trzy kwestie:
- Dla wybranego roku bazowego powinny być dostępne weryfikowalne dane dotyczące emisje z Zakresu 1, 2 i 3. Zaleca się aby jako rok bazowy wybierać ostatni rok dla którego dostępne są dane.
- Rok bazowy powinien być reprezentatywny dla typowego profilu GHG spółki. Reprezentatywność firmy można ocenić poprzez porównanie inwentaryzacji i poziomów działalności biznesowej w czasie
- Rok bazowy powinien być wybrany tak, aby cel był wystarczająco ambitny. Minimalny ambitny cel zakłada osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r., przy założeniu liniowej redukcji bezwzględnej, liniowej redukcji intensywności lub konwergencji intensywności między ostatnim rokiem a 2050 r. Ma to na celu nagradzanie wczesnych działań, przy jednoczesnym zapewnieniu, że cele będą napędzać dążenie do ograniczenia emisji podczas osiąganie przez firmę neutralności klimatycznej.
W celu miary realizacji postępów redukcji śladu węglowego, firma może użyć następujące wskaźniki odniesienia:
- emisja na jednostkę produktu – wskaźnik stosowany do mierzenia ilości gazów cieplarnianych wytworzonych przez firmę w przeliczeniu na jednostkę wyprodukowanego produktu. Jest on często stosowany w zakładach produkcyjnych, gdzie skala produkcji może być zmienna, przez co zastosowanie go jest pomocne w mierze efektywności redukcji emisji
- emisja na jednostkę powierzchni – wskaźnik mierzy ilość emisji gazów cieplarnianych na jednostkę powierzchni, np. metr kwadratowy powierzchni. Wskaźnik może mieć znaczenie w sektorach zajmującymi się nieruchomościami, gdzie znaczna część emisji pochodzi z ogrzewania, oświetlania lub zużycia energii.
- emisja na jednostkę przychodu – wskaźnik ten mierzy ilość gazów cieplarnianych w przeliczeniu na jednostkę przychodu przedsiębiorstwa. Zastosowanie go może być pomocne w zrozumieniu efektywności redukcji gazów cieplarnianych w kontekście działalności finansowej.
- emisja na jednostkę transportu – wskaźnik określa ilość gazów cieplarnianych na jednostkę transportu, np. jednostkę transportowanego towaru lub kilometr przejechanego transportu przez firmę. Wskaźnik pomaga określić ile gazów cieplarnianych jest emitowanych w kontekście logistyki i transportu.
- emisja na jednostkę zużytej energii – wskaźnik stosowany do mierzenia emisji gazów cieplarnianych na jednostkę zużytej energii. Wskaźnik stosowany najczęściej w przypadku firm mających znaczący wpływ na zużycie energii. Ma on też znaczenie w ocenie efektywności energetycznej przedsiębiorstwa.
Krok 3: Tworzenie scenariuszy
Redukcja śladu węglowego przedsiębiorstwa jest wyzwaniem, które wymaga analizy możliwych działań, ich kosztów oraz jakie korzyści przynoszą.
Aby wyznaczyć cel, który będzie ambitny, osiągalny i sprecyzowany pomocne może być wykorzystanie metody SMART.
Metoda SMART to skrót opisujący najważniejsze kryteria poprawnie wyznaczonego celu. Prześledźmy wykorzystanie tej metody do wyznaczenia redukcji śladu węglowego firmy:
S – Specific (Konkrektny) – cel powinien być skonkretyzowany i jednoznaczny. Opisz go tak, aby każdy mógł zrozumieć, co należy zrobić, a osiągnąć wyznaczony cel.
Wyznaczając cel redukcji śladu węglowego zdefiniuj cel dotyczący zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych o określony procent lub określoną ilość ton CO2 do określonego czasu np. roku.
M – Measurable (Mierzalny) – cel powinien być mierzalny, co umożliwia monitoring jego realizacji.
Cel redukcji emisji może być mierzony poprzez analizę danych dotyczących zużycia energii elektrycznej, paliw do celów grzewczych lub innych wskaźników.
A – Achievable (Osiągalny) – cel powinien być ambitny, ale jednocześnie osiągalny i możliwy do zrealizowania uwzględniając zasoby i ograniczenia przedsiębiorstwa.
Wyznaczając cel redukcji gazów cieplarnianych dla firmy należy przeanalizować dostępne technologie, budżet, itp.
R – Relevant (Istotny) – cel powinien być istotny z punktu widzenia organizacji przedsiębiorstwa i tego, jak działa.
Określając cel redukcji emisji, należy uwzględnić zarówno cele biznesowe, jak i cele związane ze zrównoważonym rozwojem i odpowiedzialnością społeczną.
T – Time-bound (Określony w czasie) – cel powinien być określony w przedziale czasowym aby można było określić harmonogram działań. Wyznaczając cel zastanów się kiedy zaczniesz go realizować? Jak często będą mierzone efekty i w jaki sposób? Do kiedy cel będzie zrealizowany?
Cel redukcji śladu wyznaczonego może być określony np. na konkretny rok lub inny okres czasu, z uwzględnianiem terminów realizacji działań redukcyjnych.
Kiedy już wiesz jak wyznaczyć cel, który będzie określał jaką drogą idzie redukcja emisji oraz czy zmierza w odpowiednim kierunku, zastanów się jakie działania może podjąć Twoje przedsiębiorstwo.
Poniżej możliwe działania redukcyjne, wraz z przewidywanymi kosztami i efektami jakie mogą przynieść:
- Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii
Koszty jakie na początku trzeba będzie ponieść to instalacja paneli fotowoltaicznych lub turbin wiatrowych co wiąże się z wysokimi nakładami finansowymi. Jednak w perspektywie czasu koszty mogą się zwrócić przez długoterminowe oszczędnościach energii. Ponadto własne instalacje zapewniają niezależność energetyczną, zmniejszają narażenie się na ryzyko wahania cen energii oraz wpływają pozytywnie na wizerunek firmy.
- Zakup gwarancji pochodzenia
Zakup gwarancji pochodzenia to jedna z metod wspierania odnawialnych źródeł energii. Ich zakup pozwala przedsiębiorstwom na deklarowanie, że energię, którą używają pochodzi z OZE, co przyczynia się do redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz wpływa pozytywnie na wizerunek firmy. Koszt zakupu gwarancji zakupienia zależy od wielu czynników, m.in. lokalizacji, dostępności odnawialnych źródeł energii czy wielkości zużycia energii elektrycznej. W Polsce średnia cena kształtuje na poziomie kilkudziesięciu złotych za MWh.
- Modernizacja floty pojazdów
Modernizacja floty pojazdów na bardziej ekologiczne przyczyni się do obniżenia zużycia paliwa a tym samym zmniejszeniu emisji CO2. Z kolei samochody elektryczne zużyją ponad 3 razy mniej energii końcowej niż samochód spalinowy.
- Poprawa efektywności energetycznej
Początkowych nakładów finansowych może wymagać inwestycja w technologie grzewcze, modernizacje urządzeń, optymalizację procesów produkcyjnych, nowe systemy oświetleniowe czy izolację termiczną. Jednak korzyści jakie możemy osiągnąć z tej inwestycji to redukcja kosztów za energię, niższe faktury za prąd i gaz oraz zwiększenie wydajności procesów produkcyjnych
- Zmiana źródeł zasilania
Pamiętaj, że działania redukcji śladu węglowego powinny być dostosowane do możliwości i warunków firmy oraz będą się różnić w zależności od specyfiki branży oraz lokalizacji przedsiębiorstwa.
Małe kroki mogą też przynosić duże efekty. Jeśli Twoje przedsiębiorstwo nie jest gotowe na wielkie przełomy zastosowanie takich działań jak modernizacja systemów oświetleniowych (zakup energooszczędnych żarówek LED, czujników ruchu, systemów sterowanie oświetleniem itp., co spowoduje zmniejszenie zużycia energii elektrycznej, a tym samym zmniejszenia rachunków za prąd i redukcję CO2), redukcja odpadów lub zmiana praktyk zarządzania odpadami (wprowadzenie środków zmniejszających ilość odpadów oraz promowanie recyklingu i ponownego wykorzystania materiałów) czy przejście w miarę możliwości pracowników na prace hybrydową czy zdalną (ograniczenie emisji związanych z dojazdami do pracy), może przynieść korzyści dla środowiska.
Wykorzystując zaproponowane metody i działania redukcyjne przykładowy cel dotyczący redukcji śladu węglowego firmy może mieć formę:
“Zmniejszenie emisji dwutlenku węgla o 30% do 2030 roku poprzez montaż instalacji OZE, zakupu gwarancji pochodzenia energii oraz przejścia floty pojazdów firmy w 20% na pojazdy elektryczne”
Analizując przykład cel jest konkretny (zmniejszenie emisji CO2 o 30%), mierzalny (firma może monitorować emisję CO2), osiągalny (działania są realistyczne zgodnie z możliwościami firmy), istotny (zgodny ze strategią firmy) i określony w czasie (do 2030 roku)
Krok 4: Określenie ambitnego celu
Określenie ambitnego celu redukcji emisji wymaga od przedsiębiorstwa analizy jakie ma możliwości, ale również ograniczenia. Aby cel był ambitny, ale jednocześnie realistyczny konieczne jest dostosowanie planu redukcji emisji do warunków danej firmy.
W określeniu ambitnego celu może być pomocne kilka opisanych poniżej kroków:
Zrozum cele określone przez Porozumienie Paryskie
Zrozumienie celów Porozumienia Paryskiego jest kluczowe do określenia ambitnego celu redukcji śladu węglowego.
Przeprowadź analizę swojego obecnego śladu węglowego
Analiza aktualnych emisji w Twoim przedsiębiorstwie pozwoli zidentyfikować główne źródła emisji, gdzie konieczne będzie rozważenie planu redukcji
Opracuj plan działania
Opracuj swój plan działania, który będzie określał konkretne działania, harmonogram ich realizacji oraz prognozowane koszty i przewidywane korzyści.
Zastosuj wytyczne określone przez SBTi
Dodatkową opcją może być skorzystanie z wytycznych określonych przez Science Based Targets Initiative. Dostarcza ona ramy i kryteria, które pomagają przedsiębiorstwom ustalić cele redukcji emisji gazów cieplarnianych w sposób naukowo uzasadniony. Wytyczne te uwzględniają m.in. globalne cele klimatyczne, a także indywidualne cechy i możliwości poszczególnych firm.
Krok 5: Wybór scenariusza do realizacji
Wybór najlepszego scenariusza do realizacji celu redukcji śladu węglowego wymaga zastanowienia się nad jego skutecznością oraz jak będzie wpływał na operacje przedsiębiorstwa. Mając przygotowane scenariusze redukcji emisji określ jaka jest ich skuteczności oraz korzyści.
Dokładnie przeanalizuj jakie Twoja firma musi ponieść koszty inwestycji oraz jak to wpłynie na długoterminowe oszczędności i korzyści finansowe. Określ jaki jest cel, które firma chce osiągnąć redukując ślad węglowy. Czy jest to wpływ na zrównoważony rozwój, zmniejszenie ryzyka związanego z regulacjami dotyczącymi emisji, poprawa reputacji firmy, a może długoterminowe oszczędności finansowe?
Przeanalizuj jak każdy ze scenariuszy może wpłynąć na operacje firmy i wybierz scenariusz, który jest najbliższy strategii i celom firmy, jednocześnie uwzględniając skuteczność w redukcji śladu węglowego.
Krok 6: Dodatkowe za twierdzenie celu SBTi
Zewnętrzna weryfikacja celów przez SBTi jest istotnym elementem podczas redukcji śladu węglowego i dążenia do osiągnięcia celów ograniczenia globalnego ocieplenia.
Skorzystanie z dodatkowego zatwierdzenia celu przez weryfikatorów SBTi pozwala na potwierdzenie zgodności z celami naukowymi. SBTi opiera swoje kryteria na najnowszych badaniach naukowych i celach klimatycznych, w tym na Porozumieniu Paryskim. Dzięki temu certyfikowane cele są zgodne z globalnymi wysiłkami na rzecz walki ze zmianami klimatycznymi i ograniczenia globalnego ocieplenia. Proces weryfikacji ma też na celu wsparcie w realizacji celów – weryfikacja może pomóc Twojemu przedsiębiorstwu w lepszym zrozumieniu określonych ambitnych celów redukcji, wskazaniu ewentualnych obszarów do poprawy bądź opracowaniu skuteczniejszego planu.
Dodatkowo certyfikacja SBTi jest uznawana na całym świecie, a przeprowadzona przez nich weryfikacja może zapewnić firmom, że ich cele są oceniane przez wiarygodne i niezależne źródło. Zewnętrzna weryfikacja przez SBTi zwiększa również wiarygodność celów redukcji śladu węglowego wobec interesariuszy czego skutkiem jest zwiększenie zaufania oraz poprawa reputacji firmy.
Krok 7: Coroczny monitoring postępów
Na koniec – pamiętaj o corocznym monitorowaniu postępów w realizacji celów redukcji emisji przez Twoje przedsiębiorstwo. Regularny monitoring pozwala kontrolować czy redukcja śladu węglowego jest na dobrej drodze. W miarę rozwoju technologii i zmian w regulacjach może być konieczna poprawa i dostosowanie strategii zgodnie z zachodzącymi zmianami.
Szukasz ekspertów od śladu węglowego i dekarbonizacji?
Zobacz jak my podchodzimy do tematu obliczania śladu węglowego :
Porozmawiajmy o transformacji klimatycznej w Twojej firmie!
Zostaw kontakt do siebie za pomocą formularza obok, a nasz konsultant zadzwoni do Ciebie.